Jeśli rozważamy powstanie w Gminie Michałowice parku krajobrazowego, nie sposób nie wspomnieć o korzyściach finansowych związanych z dopłatami dla rolników gospodarujących na tych terenach. Grunty rolne położone na terenach parków narodowych i krajobrazowych kwalifikują się do płatności w ramach wspólnej polityki rolnej, które są realizowane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Są to płatności bezpośrednie (np. jednolita płatność obszarowa) oraz płatności w ramach Planu Strategicznego Wspólnej Polityki Rolnej (PS WPR) na lata 2023-2027. Do płatności tych kwalifikują się również tzw. „obszary przyrodnicze” niebędące użytkami rolnymi – np. mokradła, obszary zalewowe.
W ramach Planu Strategicznego Wspólnej Polityki Rolnej (PS WPR) na lata 2023-2027 rolnicy gospodarujący na terenach parku krajobrazowego mogą liczyć na kilka form wsparcia, w tym dopłaty bezpośrednie oraz różnorodne interwencje środowiskowe, które promują praktyki rolnicze przyjazne dla środowiska i przyczyniające się do zrównoważonego rozwoju. Oto główne rodzaje wsparcia:
1. Dopłaty bezpośrednie
| Jednolita płatność podstawowa: | Standardowe wsparcie finansowe dla rolników na podstawie liczby hektarów użytkowanych rolniczo, niezależnie od położenia gruntów. |
| Płatność za zazielenienie: | Dodatkowe środki dla rolników stosujących praktyki proekologiczne, takie jak dywersyfikacja upraw, utrzymanie trwałych użytków zielonych (istotne w kontekście parków krajobrazowych) oraz tworzenie obszarów proekologicznych. |
2. Ekoschematy
Ekoschematy to nowy mechanizm w PS WPR, który nagradza rolników za wdrażanie praktyk korzystnych dla środowiska i klimatu. Rolnik na terenie parku krajobrazowego może skorzystać z następującego wsparcia:
- Rolnictwo zrównoważone: Obejmuje praktyki zmniejszające negatywny wpływ na środowisko, takie jak minimalizacja zużycia chemikaliów czy ochrona bioróżnorodności.
- Zróżnicowanie upraw: Promowanie większej liczby różnych gatunków upraw na gospodarstwie, co wspiera różnorodność biologiczną i poprawia zdrowie gleby.
- Utrzymanie trwałych użytków zielonych: Kluczowe dla parków krajobrazowych, gdzie ochrona naturalnych łąk i pastwisk jest priorytetem.
- Ekstensywne użytkowanie łąk i pastwisk: Ograniczenie nawożenia i koszenia, co sprzyja zachowaniu bioróżnorodności.
- Ochrona torfowisk i terenów podmokłych: Specjalne wsparcie dla rolników utrzymujących i chroniących obszary podmokłe na terenie gospodarstwa, co ma kluczowe znaczenie w parkach krajobrazowych.
3. Działania rolno-środowiskowo-klimatyczne (PROW 2023-2027)
Te działania wspierają rolników wdrażających praktyki, które bezpośrednio wpływają na ochronę środowiska, w tym:
- Pakiety ochrony bioróżnorodności: Wsparcie dla utrzymania naturalnych siedlisk oraz upraw przyjaznych dla fauny i flory.
- Ochrona zagrożonych siedlisk: Szczególnie cenne w kontekście parków krajobrazowych, gdzie utrzymanie cennych ekosystemów (łąki, pastwiska) jest priorytetowe.
- Zachowanie miedz, zadrzewień śródpolnych i zalesionych terenów: Zwiększanie powierzchni zadrzewień na gruntach rolnych, co poprawia bioróżnorodność i wpływa pozytywnie na mikroklimat.
4. Programy inwestycyjne i wsparcie innowacyjnych technologii
Rolnicy mogą liczyć także na wsparcie finansowe w ramach programów inwestycyjnych, które pomagają wprowadzać bardziej zrównoważone technologie, np.:
Wsparcie dla rolnictwa ekologicznego: W parkach krajobrazowych gospodarstwa ekologiczne mogą uzyskać dodatkowe wsparcie za prowadzenie działalności zgodnej z wymogami ochrony przyrody.
5. Płatności ONW (obszary o niekorzystnych warunkach gospodarowania)
Jeśli część gruntów rolnika znajduje się w obszarze ONW (np. tereny górskie, wyżynne lub podmokłe), może on liczyć na dodatkowe wsparcie rekompensujące trudniejsze warunki gospodarowania. Część terenów wskazanych jako potencjalny obszar Parku Krajobrazowego Doliny Utraty i Raszynki może kwalifikować się do płatności ONW.
Duża część powyższych form wsparcia rolnictwa jest dostępna dla rolników gospodarujących na zwykłych terenach rolniczych, nie podlegających formom ochrony przyrody. W kontekście planowanego utworzenia parku krajobrazowego oraz mając na uwadze szczególne walory przyrodnicze występujące na naszym terenie, największego znaczenia nabierają jednak interwencje rolno-środowiskowo-klimatyczne, o których wspomniano w pkt. 3 powyżej. Celem tych interwencji jest utrzymanie, zapobieganie pogarszaniu się lub przywrócenie właściwego stanu ochrony:
- cennych siedlisk przyrodniczych (tj. zmiennowilgotnych łąk trzęślicowych, zalewowych łąk selernicowych i słonorośli, muraw, półnaturalnych łąk wilgotnych i świeżych oraz torfowisk),
- siedlisk lęgowych ptaków (tj. rycyka, kszyka, krwawodzioba, czajki, dubelta, kulika wielkiego, wodniczki oraz derkacza).
Występowanie niektórych z powyższych na terenach przyległych do rzeki Utraty, czy Raszynki jest wielce prawdopodobne. W bliskim sąsiedztwie Utraty czy Raszynki obserwujemy ostoję czajek, słyszany był również derkacz.
Stawki płatności rocznych związane z powyższym wsparciem są niebagatelne i mogą wynieść w zależności od konkretnej formy podlegającej ochronie:
| Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe | 1568 zł/ha |
| Zalewowe łąki selernicowe i słonorośla | 1452 zł/ha |
| Murawy | 1612 zł/ha |
| Półnaturalne łąki wilgotne | 1115 zł/ha |
| Półnaturalne łąki świeże | 1497 zł/ha |
| Torfowiska | 912 zł/ha (wymogi kluczowe) – 1536 zł/ha (wymogi kluczowe i uzupełniające) |
| Ochrona siedlisk lęgowych rzadkich gatunków ptaków siewkowych (rycyk, kszyk, krwawodziób i czajka) | 1055 zł/ha |
| Ochrona siedlisk lęgowych dubelta i kulika wielkiego | 1347 zł/ha |
| Ochrona siedlisk lęgowych wodniczki | 1555 zł/ha |
| Ochrona siedlisk lęgowych derkacza | 1055 zł/ha |
Powstanie Parku Krajobrazowego Doliny Utraty i Raszynki związane byłoby z przeprowadzeniem dokładnej inwentaryzacji przyrodniczej terenów wchodzących w skład parku i umożliwiłoby gospodarującym na tym terenie rolnikom aplikowanie o zwiększone płatności bezpośrednie związane z gospodarką zapewniającą ochronę szczególnych walorów przyrodniczych występujących na tych terenach. Szczegółowe wyliczenie wysokości dopłat uzależnione byłoby od konkretnych warunków występujących na danym terenie oraz modelu przyjętego gospodarowania przez rolnika.
Nasze źródła:
https://www.nik.gov.pl/plik/id,23885,vp,26623.pdf
https://www.gov.pl/web/rolnictwo/publikacje-prezentacje-ekspertyzy