W wielu komentarzach pod naszymi postami w mediach społecznościowych pojawiły się wątki dotyczące miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Zarzucano w nich to, że zamiast skupić się na tworzeniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, niejako w zastępstwie, koncentrujemy się na próbach utworzenia parku krajobrazowego w Gminie Michałowice. Takie postrzeganie sprawy pokazuje w naszej ocenie niezrozumienie tych dwóch narzędzi, jakie dostępne są dla samorządów lokalnych. W niniejszym wpisie podsumowujemy te dwa rozwiązania i precyzujemy nieprawdziwe informacje, jakie pojawiają się w mediach społecznościowych.
MPZP
Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, w skrócie MPZP, to akt prawa miejscowego przyjmowany w formie uchwały rady gminy, określający przeznaczenie, warunki zagospodarowania i zabudowy terenu, a także rozmieszczenie inwestycji celu publicznego. Składa się z części tekstowej (uchwała) oraz graficznej (załącznik do uchwały). Na podstawie MPZP dowiemy się zatem jakie tereny danego obszaru mogą być zabudowane i w jaki sposób oraz jakie tereny mają pozostać użytkami zielonymi. MPZP określał będzie również to, w których miejscach gmina planuje zbudować nową drogę lub inny obiekt związany z usługami świadczonymi dla ludności – np. PSZOK. Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego można zmieniać w taki sam sposób, w jaki je uchwalono, o ile nowe postanowienia będą zgodne ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego danej gminy (w nowym stanie prawnym z planami ogólnymi zagospodarowania przestrzennego). MPZP tylko w ograniczonym zakresie może zapewniać warunki sprzyjające ochronie przyrody na danym terenie (np. określenie minimalnej powierzchni biologicznie czynnej). Stosunkowo łatwa możliwość wprowadzania zmian w MPZP powoduje to, że narzędzie to podlegać może koniunkturalnym wpływom w poszczególnych kadencjach rad gmin i naciskom grup interesów.
Podsumowując, lokalne plany zagospodarowania przestrzennego kształtują ład przestrzenny na danym terenie, ale nie są dobrym narzędziem do ochrony walorów przyrodniczych danego terenu.
Park krajobrazowy
Parki krajobrazowe są jedną z łagodniejszych form ochrony przyrody przewidzianej w ustawie o ochronie przyrody z 2004 roku. Parki krajobrazowe chronią obszary ze względu na ich wartości przyrodnicze, historyczne, kulturowe i walory krajobrazowe w celu ich zachowania i promowania w duchu zrównoważonego rozwoju. Na obszarze parków dopuszcza się działalność gospodarczą, jednak z ograniczeniami wynikającymi z celów ochronnych. Na części obszaru parku krajobrazowego dopuszcza się również zabudowę nieuciążliwą dla środowiska. Parki służą także rekreacji krajoznawczej, wypoczynkowi oraz edukacji ekologicznej. Od 2009 r. parki krajobrazowe tworzone są mocą uchwały sejmiku województwa, wcześniej przez rozporządzenie wojewody, po uzgodnieniu z miejscową radą gminy. Jest to więc narzędzie dostępne dla samorządu lokalnego wyższego rzędu. Ograniczenie dysponowania nieruchomością na cele budowlane może być wprowadzone jedynie na terenie przyległym do rzeki lub jeziora do maksymalnej odległości 100m od linii brzegu. W większości przypadków parki krajobrazowe tworzone były na terenach o uregulowanym statusie związanym z planowaniem przestrzennym (pojadające MPZP). Park krajobrazowy to również organizacja i struktury powołane do opieki nad przyrodą znajdującą się na jego terenie, jak również do edukacji ekologicznej. Fakt położenia gospodarstwa rolnego na obszarach o szczególnych walorach przyrodniczych może budzić obawy w swobodzie użytkowania gruntów, wynikające z obowiązujących przepisów. Nie istnieje jednak zupełny zakaz prowadzenia działalności rolniczej na terenie parku krajobrazowego. Z uwagi na ochronę wartości parku, wprowadza się zakazy i nakazy wynikające z celu ochrony obszaru parku. Jednak kluczowe ma tu znaczenie właśnie zrównoważony rozwój. Cóż to takiego właściwie jest? Zrównoważony rozwój to taki sposób gospodarowania, w którym zaspokojenie potrzeb obecnego pokolenia nie zmniejszy szans na zaspokojenie potrzeb przyszłych pokoleń, a podstawą jest środowisko naturalne.
Podsumowując, park krajobrazowy nie jest narzędziem planowania przestrzennego, lecz narzędziem ochrony przyrody, wartości krajobrazowych oraz kulturowych danego miejsca, które na taką ochronę zasługuje.
W naszej inicjatywie uchwałodawczej wskazaliśmy cenne przyrodniczo i krajobrazowo tereny Gminy Michałowice w pełni pokryte miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego, dla których przewidziano aktualne zagospodarowanie jako użytki zieleni nieurządzonej lub wykorzystywane na cele rolnicze. Wszystkie te tereny już obecnie wyłączone są na mocy MPZP z możliwości ich zabudowy. Ewentualne ich włączenie w obszar parku krajobrazowego nie wpłynie zatem na ograniczenie swobody korzystania z tych terenów na cele budowlane, gdyż to ograniczenie obecnie już istnieje. Uważamy, że objęcie tych terenów ochroną parkową zapewni dodatkowy sposób ochrony przyrody na tym terenie, walorów krajobrazowych oraz kulturowych, oraz stanowić będzie zabezpieczenie przez ewentualnymi koniunkturalnymi zmianami MPZP dla tych terenów. Kolejne zmiany MPZP będą w dużym stopniu musiały uwzględniać stopień ochrony przewidziany w uchwale sejmiku województwa powołującej Park Krajobrazowy Doliny Utraty i Raszynki.
Zasługuje na to przyroda tego miejsca, zasługują na to mieszkańcy Gminy Michałowice dbający o jakość życia naszą i przyszłych pokoleń oraz o zrównoważony rozwój.
W kolejnym artykule przyjrzymy się kwestiom odszkodowań za ewentualne szkody wynikające z ograniczeń w sposobie użytkowania gruntów parkowych.